Aprel ayı öz sonuna yaxınlaşdıqca, həyat sanki bir az yavaşlayır və görünməyən bir pəncərə açılır. Bu pəncərədən baxdıqda keçmiş günlərin işığı, yaşanan təcrübələrin izi və içimizdə səssizcə yığılan duyğular görünür. Bəzən bu ay məhsuldar və parlaq bir dövr kimi xatırlanır, bəzən isə yalnız gündəlik məsuliyyətlərin, yorğunluğun və sadəcə davam etməyin ayı olur. Hər iki halda da bu dövr dəyərlidir, çünki hər ay insanın özünü bir az daha tanıdığı bir səyahətdir. Müasir psixologiyada aparılan tədqiqatlar göstərir ki, insanın keçmiş təcrübələr üzərində şüurlu dayanması, onları sadəcə xatırlamaq deyil, onları anlamlandırmaq bacarığı emosional inkişaf üçün çox vacibdir. Bu cür refleksiya insanın eyni nümunələri təkrarlamaq ehtimalını azaldır və daxili aydınlıq yaradır. Ayın sonu da məhz bu daxili aydınlıq üçün çox incə bir fürsətdir.
Əksər insanlar ayın sonunu sadəcə keçid nöqtəsi kimi görür və dərhal növbəti planlara tələsir. Növbəti həftə, növbəti ay, növbəti il düşüncəsi içində indiki an çox zaman diqqətdən kənarda qalır. Halbuki həyatın keyfiyyəti məhz bu dayanma anlarında formalaşır. Ayın sonu bir nəticə hesabatı deyil, özünüzlə səmimi dialoq üçün yumşaq bir məkandır. Bu dialoqda məqsəd özünüzü tənqid etmək deyil, özünüzü görməkdir. Nə yaşadığınızı, nə hiss etdiyinizi və nəyi dəyişmək istədiyinizi dürüst şəkildə anlamaqdır.
Bir çox insan özünü sərt mühakiməyə aparır. Edilməyən işlər, tamamlanmayan planlar və gecikmiş qərarlar siyahısı yaranır. Bu isə daxili motivasiyanı gücləndirmək əvəzinə onu zəiflədir. Psixoloji araşdırmalar göstərir ki, özünü sərt şəkildə tənqid etmək beyin üçün təhlükə siqnalı yaradır. Bu zaman insan daha çox qorunma rejiminə keçir, motivasiya azalır və daxili müqavimət artır. Halbuki daha yumşaq və anlayışlı yanaşma insanın həm öyrənmə qabiliyyətini, həm də davamlılığını gücləndirir.
Ay yekunu üçün dörd sual
Bu ayı dəyərləndirmək üçün özünüzə səmimi suallar vermək daha faydalıdır.
Birincisi, bu ay mənim üçün ən çox enerji tələb edən nə idi? Burada məqsəd çətinliyi mühakimə etmək deyil, onu anlamaqdır. Bəzən ən çətin anlar ən vacib dəyişikliklərin başlanğıcı olur.
İkincisi, bu ayda etdiyim və ya yaşadığım hansı an məni daxildən qürurlandırır? Bu, kiçik görünən, amma əslində çox dəyərli olan anlar ola bilər. Özünüz üçün sərhəd qoymaq, ilk dəfə nəyisə etməyə cəsarət etmək və ya sadəcə özünüzə bir az zaman ayırmaq kimi.
Üçüncüsü, özüm haqqında nə öyrəndim? İnsan hər ay öz davranışlarında, reaksiyalarında və ehtiyaclarında yeni bir qat kəşf edir. Bu kəşf özünü daha yaxşı anlamağın ən incə yoludur.
Dördüncüsü isə maya nə aparmaq istəyirəm? Burada məqsəd mükəmməl plan yaratmaq deyil, istiqamət seçməkdir.
Niyyətlərin psixologiyası və real dəyişiklik
İnsan beyni qeyri-müəyyən hədəfləri icra etməkdə çətinlik çəkir. Ona görə də ümumi cümlələr çox zaman real nəticə yaratmır. Məsələn, daha çox özümə diqqət edəcəyəm kimi ifadələr gözəl səslənsə də, davranış səviyyəsində aydınlıq yaratmır. Daha təsirli yanaşma konkret situasiyaların müəyyən edilməsidir. Məsələn, hər səhər oyandıqdan sonra on beş dəqiqəlik sakit gəzinti və ya günün sonunda telefonu kənara qoyaraq yarım saatlıq şəxsi zaman yaratmaq kimi. Bu cür konkret niyyətlər beynə aydın struktur verir və dəyişiklik daha təbii şəkildə formalaşır.
Analıq və görünməyən uğurlar
Qadın həyatında xüsusilə analıq dövrü çox vaxt görünməz zəhmətlə doludur. Gündəlik qayğılar, emosional dəstək, səssiz fədakarlıqlar çox zaman xarici dünya tərəfindən ölçülmür. Amma insanın daxili rifahı məhz bu görünməyən anlardan formalaşır. Səbir, diqqət, anlayış və sevgi ilə qurulan gündəlik həyat əslində ən dərin uğurlardan biridir. Özünüzü qiymətləndirərkən yalnız nəticələri deyil, prosesin özünü də görmək çox vacibdir.
Maya məktub yazmaq
Öz gələcəyinizə məktub yazmaq çox güclü bir refleksiya üsuludur. Bu məktubda özünüzə sual verə bilərsiniz ki, bir neçə ay sonra bu dövrə baxanda nə hiss etmək istəyirəm. Bu sadə praktika insanın indiki seçimlərini daha şüurlu etməsinə kömək edir. Gələcəkdəki özünüzlə qurduğunuz bu körpü qərarların daha aydın və sabit olmasına şərait yaradır.
Ayın sonu heç vaxt dramatik dəyişikliklər tələb etmir. O, sadəcə dayanmaq, nəfəs almaq və özünüzü görmək üçün bir dəvətdir. Həyatın tempi nə qədər sürətli olsa da, daxili aydınlıq həmişə yavaşlıq tələb edir. May ayına keçərkən əsas məqsəd daha çox etmək deyil, daha şüurlu yaşamaqdır. Çünki davamlı dəyişikliklər böyük qərarlardan deyil, kiçik və ardıcıl niyyətlərdən doğur.
Mənbələr
- Neff, K. D. (2003). Self-compassion — Self and Identity // doi.org
- Gollwitzer, P. M. (1999). Implementation intentions — Psychological Review // doi.org
- APA — Goal setting // apa.org
- Psychology Today — Monthly reflection // psychologytoday.com
- Cosmopolitan — How to actually stick to your goals // cosmopolitan.com
- Vogue — The power of a monthly reset // vogue.com
- Harvard Health Publishing — Goal setting science // health.harvard.edu
- Hershfield, H. E. et al. (2011). Future self letters — Journal of Marketing Research // doi.org
