“Sadəcə skandal istəmirəm.” Bu cümlə çox vaxt sakitliyin, yetkinliyin və münasibəti qorumaq istəyinin ifadəsi kimi səslənir. Doğrudan da, hər fikir ayrılığını böyük mübahisəyə çevirməmək sağlam münasibətin vacib xüsusiyyətlərindən biridir. İnsan bəzən emosiyalar səngiyənə qədər gözləməyi, münasib anı seçməyi və sözlərini düşünərək ifadə etməyi bacarmalıdır. Lakin zaman keçdikcə bu yanaşma başqa bir davranış modelinə çevrilə bilər. İnsan artıq təkcə mübahisədən deyil, narahatlıq yaradan bütün mövzulardan yayınmağa başlayır və bunun fərqinə belə varmır.
Münasibətləri dağıdan hər zaman münaqişə deyil. Bəzən onları səssizlik yavaş və hiss olunmadan zəiflədir.
Əsl təhlükə də məhz burada yaranır. Çünki açıq danışmaqdan imtina edən insan çox vaxt münasibəti qoruduğunu düşünür. Halbuki danışılmayan hisslər və ifadə edilməyən ehtiyaclar görünməz şəkildə toplanaraq iki insan arasında emosional məsafə yaradır. Bu proses adətən qəfil başlamır. O, uzun müddət ərzində, demək olar ki, hiss edilmədən inkişaf edir.
Susmaq hər zaman mənfi davranış deyil. Bəzən mövzunu daha münasib vaxta saxlamaq həqiqətən də müdrik qərardır. Partnyor çox yorğun ola bilər, emosiyalar yüksək ola bilər və ya söhbət üçün uyğun şərait olmaya bilər. Belə hallarda insan düşünərək susur və məqsədi problemi gizlətmək deyil, onu daha sağlam şəkildə həll etmək olur. Bu cür susmaq müvəqqətidir və arxasında şüurlu seçim dayanır. Mövzu daha sonra yenidən gündəmə gəlir və tərəflər onu birlikdə müzakirə edə bilirlər.
Sağlam susmaq problemi təxirə salır, xroniki susmaq isə onu münasibətin görünməyən hissəsinə çevirir.
Məsələ o zaman dəyişir ki, susmaq artıq konkret vəziyyətə deyil, bütün münasibətə aid davranış formasına çevrilir. İnsan öz narahatlığını dilə gətirməyi təhlükəli hesab edir. O düşünür ki, danışsa, qarşı tərəf inciyəcək, mübahisə yaranacaq və ya heç nə dəyişməyəcək. Nəticədə hər dəfə eyni seçim edilir. Susmaq daha rahat görünür və zaman keçdikcə bu rahatlıq vərdişə çevrilir.
Deyilməyən sözlərin görünməyən yükü
Əksər münasibətlər bir böyük hadisəyə görə deyil, yüzlərlə kiçik danışılmamış hissin yığılması səbəbindən dəyişməyə başlayır. Hər dəfə “boş ver”, “sonra danışaram”, “indi vaxtı deyil” deyə düşünüləndə kiçik görünən bir emosional boşluq yaranır.
İlk baxışdan bu boşluqlar əhəmiyyətsiz görünür. İnsan düşünür ki, belə xırda məsələyə görə söhbət açmağa dəyməz. Məhz buna görə onlar aylarla, bəzən isə illərlə üst üstə yığılır.
Emosional məsafə çox vaxt bir böyük hadisənin deyil, yüzlərlə kiçik susqunluğun nəticəsi olur.
Bir müddət sonra partnyorlar hiss edirlər ki, əvvəlki yaxınlıq itib. Onlar bunun nə vaxt baş verdiyini xatırlaya bilmirlər, çünki münasibət birdən dəyişməyib. Dəyişiklik tədricən baş verib və hər danışılmayan mövzu bu prosesə kiçik bir töhfə verib.
Niyə susmaq təhlükəsiz görünür
İnsan beyni qısamüddətli rahatlığı seçməyə meyllidir. Çətin söhbətdən qaçmaq həmin an narahatlığı azaldır. Mübahisə olmur, gərginlik yaşanmır və hər şey əvvəlki kimi davam edirmiş kimi görünür. Bu səbəbdən susmaq təhlükəsiz strategiya təsiri bağışlayır. Lakin bu təhlükəsizlik yalnız həmin an üçün keçərlidir. Daxildə yaranan narazılıq isə yox olmur. O sadəcə formasını dəyişir.
Deyilməyən hisslər yoxa çıxmır. Onlar yalnız başqa şəkildə özünü göstərməyə başlayır.
Bəzən bu hisslər soyuqluq, istehza və ya passiv aqressiya şəklində üzə çıxır. Bəzən isə insan aylarla yığdığı emosiyaları tamamilə başqa bir vəziyyətdə qəfil ifadə edir. Kənardan baxanlar belə reaksiyanı həddindən artıq hesab edə bilərlər. Əslində isə partlayışın səbəbi həmin son hadisə deyil. O, sadəcə artıq dolmuş emosional yükün son nöqtəsi olur.
Yaxınlıq yalnız paylaşmaqla yaranır
İnsanlar çox vaxt yaxınlığı birlikdə keçirdikləri illərlə ölçürlər. Halbuki eyni evdə yaşamaq və ya uzun müddət münasibətdə olmaq hər zaman bir birini dərindən tanımaq demək deyil. Əsl yaxınlıq yalnız xoş xatirələri deyil, qorxuları, narahatlıqları, xəyal qırıqlıqlarını və ehtiyacları da paylaşmaqla formalaşır. Əgər bu hissələrin böyük hissəsi daim gizli qalırsa, partnyor münasibətdə olduğu insanın yalnız müəyyən tərəfini tanıyır.
İnsan gizlətdiyi qədər deyil, paylaşdığı qədər tanınır.
Bu səbəbdən bəzi cütlüklər illərlə birlikdə olsalar da, bir gün özlərini qərib kimi hiss edirlər. Fiziki yaxınlıq davam etsə də, emosional yaxınlıq zəifləyir. Çünki münasibətin daxilində hər iki insanın görünməyən dünyası yaranır və həmin dünya heç vaxt paylaşılmır.
Şikayət etmək və məlumat vermək eyni deyil
Bir çox insan hisslərini ifadə etməyi qarşı tərəfi tənqid etmək kimi qəbul edir. Onlar düşünürlər ki, narazılıq haqqında danışmaq mütləq mübahisəyə gətirib çıxaracaq. Bu düşüncə isə susmağı daha məntiqli seçim kimi göstərir. Əslində isə hissləri ifadə etməyin başqa yolu da var. Məqsəd qarşı tərəfi günahlandırmaq deyil, onun bilmədiyi məlumatı paylaşmaqdır.
Hissləri ifadə etmək ittiham deyil. Bu, münasibətdə anlaşmanı artıran məlumatdır.
“Belə olanda özümü incimiş hiss edirəm”, “Bu vəziyyətdə mənə daha çox dəstək lazım olur”, “Mən bunu başqa cür qəbul etmişdim” kimi ifadələr qarşı tərəfi müdafiəyə keçirmək əvəzinə onu baş verənləri anlamağa dəvət edir. Belə söhbətlər münasibəti zəiflətmir. Əksinə, onu daha şəffaf və etibarlı edir.
Susmaq vərdişini dəyişmək mümkündürmü
İllərlə formalaşmış davranış modelini bir gündə dəyişmək mümkün deyil. Buna görə də psixoloqlar kiçik addımlarla başlamağı tövsiyə edirlər. Ən çətin mövzunu deyil, əvvəlcə daha sadə hissləri paylaşmaq daha real və davamlı nəticə verir. İnsan eyni zamanda diqqəti qarşı tərəfin səhvlərinə deyil, öz daxili təcrübəsinə yönəltdikdə söhbətin tonu da dəyişir. Bu, müdafiə reaksiyasını azaldır və dialoqu daha təhlükəsiz edir.
Yaxınlıq böyük etiraflarla deyil, kiçik, lakin davamlı səmimi söhbətlərlə qurulur.
Əgər susmaq uşaqlıqdan formalaşmış münaqişə qorxusu ilə bağlıdırsa və insan hər açıq söhbəti təhlükə kimi qəbul edirsə, psixoterapiya bu davranış modelini anlamaqda və dəyişməkdə mühüm dəstək ola bilər. Çünki bəzən problem yalnız indiki münasibətdə deyil, illər əvvəl öyrənilmiş emosional reaksiyalarda gizlənir.
Münasibətlərin paradoksu ondadır ki, insan özünü qorumaq üçün susduqca, əslində ən çox qorumaq istədiyi yaxınlığı itirməyə başlayır. Qısamüddətli rahatlıq uzunmüddətli uzaqlaşmaya çevrilir və tərəflər bunun necə baş verdiyini çox vaxt yalnız münasibət artıq dəyişdikdən sonra anlayırlar.
Həqiqi yaxınlıq mükəmməl olmaqdan deyil, görünə bilmək cəsarətindən başlayır.
İnsan yalnız sevincini deyil, narahatlığını, razılaşmadığı məqamları və ehtiyaclarını da paylaşmağa hazır olduqda qarşılıqlı etimad dərinləşir. Məhz bu açıqlıq münasibətin möhkəm təməlini yaradır. Çünki sevgi yalnız birlikdə keçən vaxtla deyil, eşidilmək və başa düşülmək hissi ilə yaşayır. Susmaq isə bəzən bu hissi qoruduğunu göstərsə də, uzun müddətdə onu səssiz şəkildə zəiflədən ən görünməz qüvvələrdən birinə çevrilə bilir.
Mənbələr:
- Gottman, J., & Silver, N. The Seven Principles for Making Marriage Work. Harmony Books, 1999.
- Real, T. The New Rules of Marriage. Ballantine Books, 2007.
- Tatkin, S. Wired for Love. New Harbinger Publications, 2011.
- Johnson, S. Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love. Little, Brown, 2008.
Həmçinin oxuyun:
- Əsassız qısqanclıq: narahatlığı idarə etməyin və münasibətləri qorumağın yolları
- Sözlərin gücü: münasibətləri dağıtmaq əvəzinə onları gücləndirən söhbətin sirri
- Qəlbin niyə eyni seçimi edir? Münasibətlərdə təkrarlanmanın psixologiyası
- Qaçınan bağlılıq: yaxınlaşdıqda o niyə uzaqlaşır
- Sevgi, ağrı və bağlılıq: qadınlar niyə toksik münasibətlərdə qalır
