Maliyyə sabitliyi haqqında danışarkən insanların çoxu ilk növbədə yüksək gəliri, uğurlu investisiyaları və ya böyük əmlakı düşünür. Lakin əsl maliyyə təhlükəsizliyi çox vaxt daha sadə və daha fundamental bir anlayışdan başlayır. Bu anlayış maliyyə təhlükəsizlik yastığıdır.
Maliyyə təhlükəsizlik yastığı gəlir mənbəyiniz müvəqqəti olaraq dayandıqda və ya həyat gözlənilməz sürprizlərlə qarşılaşdıqda sizi qoruyan ehtiyat vəsaitdir. Bu vəsait sayəsində insan iş yerini itirdiyi, səhhəti ilə bağlı problemlə üzləşdiyi və ya qəfil böyük xərc yarandığı zaman panikaya düşmədən vəziyyəti idarə edə bilir.
Əslində maliyyə yastığı yalnız pul ehtiyatı deyil. O, daxili rahatlıq hissidir. Hesabınızda ehtiyat vəsaitin olması gələcəyə daha inamla baxmağa, qərarları qorxu ilə deyil, məntiqlə verməyə imkan yaradır. Bu səbəbdən maliyyə təhlükəsizlik yastığı müasir insanın maliyyə həyatının ən vacib elementlərindən biri hesab olunur.
Müxtəlif beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, insanların əhəmiyyətli hissəsinin hətta bir aylıq xərclərini qarşılaya biləcək ehtiyatı yoxdur. Belə vəziyyətdə hər hansı gözlənilməz hadisə ciddi maliyyə çətinliyinə çevrilə bilər. Avtomobilin təmiri, tibbi xərc və ya müvəqqəti işsizlik kimi hallar planlaşdırılmamış borclanmalara səbəb olur. Məhz buna görə maliyyə yastığının yaradılması istənilən digər maliyyə məqsədindən əvvəl gəlməlidir.
Nə qədər maliyyə yastığı lazımdır?
Maliyyə ekspertlərinin əksəriyyəti ehtiyat fondunun ən azı üç aylıq əsas yaşayış xərclərini əhatə etməsini tövsiyə edir. Daha ideal variant isə altı aylıq ehtiyat yaratmaqdır. Burada əsas məqam aylıq gəlirin deyil, aylıq zəruri xərclərin hesablanmasıdır. Maliyyə yastığı həyat tərzinizi deyil, həyatınızı qorumaq üçün nəzərdə tutulur. Buna görə də hesablamaya yalnız gündəlik yaşamaq üçün vacib olan xərclər daxil edilməlidir.
Bunlara mənzil kirayəsi və ya ipoteka ödənişi, ərzaq xərcləri, kommunal xidmətlər, nəqliyyat, rabitə və digər əsas ehtiyaclar daxildir. Restoranlara getmək, alış veriş, əyləncə, səyahət və digər əlavə xərclər bu hesablamaya daxil edilmir.
Məsələn, əgər sizin aylıq əsas xərcləriniz 700 AZN təşkil edirsə, minimum maliyyə yastığı üçün hədəf 2100 AZN olacaq. Daha etibarlı və uzunmüddətli qorunma üçün isə məqsəd 4200 AZN ehtiyat toplamaqdır.
Əgər ailədə yalnız bir nəfər gəlir gətirirsə və ya fəaliyyət sahənizdə gəlirlər dəyişkəndirsə, altı aylıq ehtiyat fonduna üstünlük vermək daha məqsədəuyğundur. Bu yanaşma gözlənilməz hallarda daha böyük təhlükəsizlik təmin edir.
Maliyyə yastığını harada saxlamaq daha doğrudur?
Maliyyə təhlükəsizlik yastığının əsas xüsusiyyəti onun istənilən vaxt əlçatan olmasıdır. Buna görə də bu vəsait uzunmüddətli investisiya aləti kimi deyil, ehtiyat fond kimi qiymətləndirilməlidir. Maliyyə yastığı elə yerdə saxlanmalıdır ki, lazım olduqda vəsaiti bir və ya iki gün ərzində istifadə etmək mümkün olsun. Eyni zamanda pulun inflyasiyanın təsirindən qismən qorunması da vacibdir.
Ən uyğun variantlardan biri faiz gəliri təqdim edən yığım hesablarıdır. Belə hesablar vəsaitin əlçatanlığını qoruyur və eyni zamanda müəyyən gəlir əldə etməyə imkan verir. Qısamüddətli depozitlər də uyğun seçim sayıla bilər, xüsusilə erkən çıxarılma imkanları mövcuddursa.
Mütəxəssislər maliyyə yastığını yüksək riskli aktivlərdə saxlamağı tövsiyə etmirlər. Səhmlər və digər investisiya alətləri uzunmüddətli sərmayə üçün uyğun ola bilər, lakin onların dəyəri qısa müddətdə dəyişə bilər. Ehtiyac yaranan anda vəsaitin azalması isə maliyyə yastığının əsas məqsədinə ziddir. Eyni zamanda böyük məbləğdə nağd pulu evdə saxlamaq da məqsədəuyğun hesab edilmir. Bu halda vəsait inflyasiyadan qorunmur və əlavə təhlükəsizlik riskləri yaranır.
6 aylıq realist plan
Maliyyə yastığı yaratmaq bir çox insan üçün çətin görünə bilər. Lakin proses mərhələlərə bölündükdə məqsəd daha əlçatan olur.
1-ci addim: hədəfi dəqiq müəyyənləşdirin
Əvvəlcə son üç və ya altı ay ərzində bütün əsas xərclərinizi qeyd edin. Daha sonra aylıq orta məbləği hesablayın və onu üç və ya altı aya vurun. Dəqiq rəqəm müəyyən edildikdə məqsəd abstrakt arzu olmaqdan çıxır və konkret maliyyə planına çevrilir.
2-ci addim: yiğim mənbələrini tapın
Əksər hallarda insanlar pul yığa bilmədiklərini düşünürlər. Lakin xərclər diqqətlə təhlil edildikdə müəyyən imkanlar ortaya çıxır. İlk növbədə bütün abunəlikləri yoxlamaq faydalıdır. İstifadə edilməyən xidmətlər, mobil tətbiqlər və platformalar ay ərzində nəzərəçarpacaq məbləğ təşkil edə bilər.
Daha sonra gündəlik vərdişlərə diqqət yetirmək lazımdır. Tez tez edilən impulsiv alışlar, planlaşdırılmamış sifarişlər və kiçik görünən əlavə xərclər uzun müddətdə böyük məbləğlərə çevrilə bilir. Əlavə gəlir mənbələrinin yaradılması da prosesi sürətləndirə bilər. Frilans layihələr, fərdi xidmətlər və ya mövcud bacarıqların monetizasiyası maliyyə yastığının formalaşdırılmasına ciddi töhfə verir.
3-cü addim: prosesi avtomatlaşdırın
İnsan psixologiyası göstərir ki, qərar vermək məcburiyyətində qaldıqda yığım planları tez tez pozulur. Buna görə ən effektiv üsullardan biri avtomatik köçürmə sistemindən istifadə etməkdir.
Maaş daxil olan gün müəyyən məbləğin avtomatik olaraq ayrıca yığım hesabına köçürülməsi maliyyə intizamını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Gəlirin yalnız 5 və ya 10 faizinin ayrılması belə mühüm başlanğıcdır. Əsas məqsəd məbləğin böyüklüyü deyil, davamlılıqdır.
4-cü addim: maliyyə yastığını prioritet edin
Bir çox insan eyni anda bir neçə maliyyə məqsədinə çatmağa çalışır. Yeni telefon almaq, tətil planlaşdırmaq, ev əşyaları yeniləmək və eyni zamanda pul yığmaq istəyir. Lakin maliyyə təhlükəsizlik yastığı formalaşana qədər əsas prioritet məhz bu fond olmalıdır. Çünki maliyyə yastığı digər bütün məqsədlərin təhlükəsizlik təməlini yaradır.
5-ci addim: irəliləyişi vizual şəkildə izləyin
Psixoloqların fikrincə, insan əldə etdiyi nəticələri gördükdə motivasiyası artır. Buna görə də yığım prosesini izləmək vacibdir. Məqsəd cədvəli yaratmaq, faiz göstəricilərini qeyd etmək və ya xüsusi tətbiqlərdən istifadə etmək prosesi daha maraqlı və davamlı edir. Hər bir kiçik uğur növbəti addım üçün əlavə stimul yaradır.
Gəlir qeyri sabit olduqda nə etmək lazımdır?
Sərbəst fəaliyyət göstərənlər, mövsümi işlərdə çalışanlar və ya gəlirləri aylar üzrə dəyişən şəxslər üçün maliyyə yastığı daha da vacibdir.
Belə hallarda yüksək gəlir əldə edilən aylarda standart məbləğdən daha çox vəsait ayırmaq tövsiyə olunur. Məqsəd yalnız üç və ya altı aylıq ehtiyat deyil, imkan daxilində daha böyük təhlükəsizlik fondu yaratmaqdır.
Qeyri sabit gəlir şəraitində altı aylıq maliyyə yastığı minimum standart hesab edilə bilər. Daha geniş ehtiyat isə gözlənilməz dövrləri daha rahat keçirməyə imkan verir.
Yığımın psixologiyası: əsas maneə pul deyil
Maliyyə yastığı yaratmaq prosesində ən böyük çətinlik çox vaxt gəlirin səviyyəsi deyil, düşüncə tərzidir. Bir çox insan pul yığmağa başlamazdan əvvəl böyük məbləğlərin olmasını gözləyir. Onlar hesab edirlər ki, kiçik məbləğlər heç nəyi dəyişməyəcək. Halbuki uzunmüddətli maliyyə sabitliyi məhz kiçik və ardıcıl addımlarla formalaşır.
Ay ərzində cəmi 50 AZN yığmaq ilk baxışdan əhəmiyyətsiz görünə bilər. Lakin bu məbləğ bir il ərzində 600 AZN təşkil edir. Daha vacibi isə insanın pul ilə münasibəti dəyişir. Yığım artıq təsadüfi hadisə deyil, gündəlik maliyyə vərdişinə çevrilir.
Qeyd: Bu məqalədə təqdim olunan məlumatlar yalnız təhsil və məlumatlandırma məqsədi daşıyır. Məqalə fərdi maliyyə məsləhəti hesab edilmir. Maliyyə vəziyyətinizlə bağlı qərarlar qəbul etməzdən əvvəl ixtisaslaşmış maliyyə məsləhətçisi ilə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.
Mənbələr:
- Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) — consumerfinance.gov
