Dəriyə qulluq dünyasında bəzi inqrediyentlər sadəcə trend deyil, həm də elmi əsaslara söykənən uzunmüddətli gözəllik fəlsəfəsinin bir hissəsinə çevrilir. Hialuron turşusu da məhz bu kateqoriyaya aiddir. O, yalnız kosmetik formulaların bir komponenti deyil, həm də dərinin öz fiziologiyasının ayrılmaz hissəsidir.
Hialuron turşusu, bioloji dildə qlikozaminoqlikan adlandırılan, insan orqanizmində təbii şəkildə mövcud olan uzun zəncirli polisaxarid molekuludur. O, dəridə, oynaq mayesində və gözün şüşəvari cisimciyində yüksək konsentrasiyada yerləşir və bu toxumaların elastikliyini, sürtünməyə qarşı dayanıqlığını və su balansını qorumaqda əsas rol oynayır. Dərinin daxilində hialuron turşusu sanki görünməz bir su anbarı kimi fəaliyyət göstərir. Onun molekulyar strukturu suyu cəlb etmə və onu saxlama qabiliyyəti ilə seçilir.
Elmi müşahidələr göstərir ki, bir hialuron turşusu molekulu öz çəkisindən təxminən min dəfə çox suyu bağlaya bilər. Bu xüsusiyyət dəriyə dolğunluq, elastiklik və gənc görünüş qazandıran əsas bioloji mexanizmlərdən biridir. Yaş artdıqca orqanizmdə hialuron turşusunun təbii sintezi tədricən azalır. Bu proses dərinin quruluğuna, elastiklik itkisinə və incə xəttlərin görünməsinə səbəb olan əsas faktorlar sırasında yer alır. Topikal, yəni kosmetik vasitələr vasitəsilə tətbiq olunan hialuron turşusu isə bu balansın müəyyən qədər bərpasına kömək etməyə yönəlmişdir.
Lakin onun fəaliyyəti yalnız sadə nəmləndirmə effekti ilə izah edilə bilməz, çünki bu molekul dəri səviyyəsində daha kompleks qarşılıqlı təsirlərə girir. Papakonstantinou və həmkarlarının Dermato Endocrinology jurnalında dərc olunmuş elmi araşdırması hialuron turşusunun dəridəki bioloji funksiyalarını və yaşlanma prosesində onun azalmasının nəticələrini geniş şəkildə izah edir.
Kosmetik məhsullarda hialuron turşusunun təsirini anlamaq üçün ən vacib elmi anlayışlardan biri onun molekulyar çəkisidir. Məhz bu parametr onun dərinin hansı qatında və necə fəaliyyət göstərəcəyini müəyyən edir. Yüksək molekulyar çəkili hialuron turşusu dərinin səthində qalaraq qoruyucu bir nəmləndirici təbəqə yaradır. Bu təbəqə transepidermal su itkisini azaldır və dərinin daha hamar, daha yumşaq və daha elastik hiss olunmasına səbəb olur. Bu təsir daha çox ani vizual və toxunma nəticəsi ilə seçilir və kosmetik komfort yaradır.
Aşağı molekulyar çəkili hialuron turşusu isə daha kiçik strukturuna görə epidermisin daha dərin qatlarına nüfuz edə bilir. Elmi tədqiqatlar göstərir ki, bu forma dəridəki reseptorlarla qarşılıqlı əlaqəyə girərək endogen, yəni daxili hialuron turşusu sintezini stimullaşdıra bilər. Bununla yanaşı, çox kiçik fraqmentlər bəzi həssas dərilərdə qıcıqlanma və iltihabi reaksiyalara səbəb ola biləcək potensiala da malikdir. Hidrolizə olunmuş hialuron turşusu isə xüsusi emal prosesindən keçərək daha kiçik molekullara bölünmüş formadır və bu səbəbdən dəriyə nüfuz etmə qabiliyyəti daha balanslı hesab olunur. Müasir yüksək keyfiyyətli formulalarda çox vaxt müxtəlif molekulyar çəkilərin kombinasiyası istifadə olunur. Bu yanaşma həm dərinin səthi, həm də daha dərin qatlarında kompleks nəmləndirmə təmin edir.
Tətbiqdə ən çox edilən səhv və onun elmi izahı
Hialuron turşusunun ən çox yanlış başa düşülən xüsusiyyəti onun su ilə olan əlaqəsidir. Bu molekul əslində higroskopikdir, yəni ətraf mühitdən su çəkmə qabiliyyətinə malikdir. Bu xüsusiyyət düzgün istifadə edilmədikdə əks nəticə yarada bilər. Əgər hialuron turşusu quru dəriyə və quru mühitdə tətbiq olunarsa, o, suyu dərinin daha dərin qatlarından səthə çəkə bilər. Nəticədə həmin su buxarlanaraq dərinin daha da qurumasına səbəb ola bilər.
Bu, xüsusilə aşağı rütubətli mühitlərdə daha aydın müşahidə olunur. Düzgün tətbiq protokolu isə daha incə və balanslı bir yanaşma tələb edir. Hialuron turşusu serumu bir qədər nəm dəriyə tətbiq edilməlidir. Üz yuyulduqdan sonra dərinin tam qurumasını gözləmədən, yüngül nəmlik üzərində məhsul istifadə etmək daha effektiv nəticə verir. Ardınca isə mütləq şəkildə okluziv komponentlər, yəni seramidlər, lipidlər və ya yağ əsaslı nəmləndiricilər tətbiq olunmalıdır. Bu mərhələ dəridəki nəmi “möhkəmləndirir” və onun buxarlanmasının qarşısını alır.
Darlenski və həmkarlarının International Journal of Dermatology jurnalında dərc olunan tədqiqatı da göstərir ki, nəmləndirici aktivlərin effektivliyi onların üzərinə tətbiq edilən okluziv qatla birbaşa əlaqəlidir.
Hialuron turşusunun müxtəlif formaları və seçimi
Müasir kosmetik bazar hialuron turşusunu müxtəlif formatlarda təqdim edir və hər bir forma fərqli estetik və funksional məqsədlərə xidmət edir.
Serumlar ən geniş yayılmış formadır və adətən yüngül tekstura ilə dərinin ilkin nəmləndirilmə mərhələsində istifadə olunur. Onlar aktiv maddənin daha birbaşa təsirini təmin edir və gündəlik rutinlərin əsas elementlərindən biri hesab olunur.
Krem formulaları isə hialuron turşusunu digər lipid və nəmləndirici komponentlərlə birləşdirərək daha sabit və uzunmüddətli qoruyucu effekt yaradır. Bu məhsullar xüsusilə quru və həssas dərilər üçün daha rahat seçim ola bilər.
Toniklər və essensiyalar dərinin hazırlıq mərhələsində istifadə olunan yüngül teksturalı məhsullardır və sonrakı aktivlərin daha yaxşı sorulmasına şərait yaradır.
Göz altı patçları lokal və intensiv nəmləndirmə üçün nəzərdə tutulmuşdur və qısa müddətdə vizual təravət effekti yaradır.
Tamamilə fərqli kateqoriya isə inyeksiya formasında istifadə olunan hialuron turşusudur. Bu, dermal doldurucular (fillerlər) kimi tanınır və estetik tibbdə həcmin bərpası və üz konturlarının modelləşdirilməsi üçün istifadə olunur.
Bu prosedurlar yalnız ixtisaslı tibb mütəxəssisləri tərəfindən həyata keçirilməlidir və kosmetik məhsullarla qarışdırılmamalıdır.
Hialuron turşusu müasir dəri qayğısının ən çox araşdırılan və ən çox istifadə olunan aktivlərindən biri olaraq qalır. Lakin onun real potensialı yalnız elmi əsaslara söykənən düzgün istifadə ilə açılır. Dərinin biologiyasını anlamaq isə sadəcə gözəllik deyil, həm də dərinin sağlamlığını qorumaq deməkdir.
Mənbələr
Papakonstantinou, E. et al. (2012). Hyaluronic acid: A key molecule in skin aging. Dermato Endocrinology. doi.org/10.4161/derm.21923
Darlenski, R. et al. (2010). Non-invasive methods for skin barrier investigation. International Journal of Dermatology. doi.org/10.1111/ijd.12056
Amerikan Dermatoloji Akademiyası — aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics
